Nasza parafia

Początki parafii - lata 1243-1415

Opracował: Roman Rybak 
W 1202 roku papież Innocenty III zatwierdził ostatecznie nowa granicę pomiędzy biskupstwem krakowskim, a wrocławskim. Biegła ona aż do 1821 roku po zachodniej stronie Biskupic, Zaborza i Mikulczyc, które to wioski podlegały pod jurysdykcję biskupów krakowskich. Powstała później sąsiednia parafia Zabrze należała już do diecezji wrocławskiej.(1)

   Jest faktem ogólnie znanym, że biskupi wrocławscy poświęcali dużo uwagi swoim górnośląskim ziemiom.(2) Trzeba jednak zrobić wyraźną różnicę miedzy terenami Ujazdu, a terenem Biskupic. Tam byli władcami świeckimi i kościelnymi, tutaj tylko ziemskimi, o czym informuje nas Bulla papieża Innocentego IV z 9 sierpnia 1245 roku „Biscupici villa que est iuxta Bithom versus Cracoviam in episcopatu Poznaniensi” – wieś Biskupice, która jest w pobliżu Bytomia do Krakowa w biskupstwie poznańskim.(3) 

   Prawdopodobne jest, że Biskupice nie stanowiły żadnego sporu miedzy oboma dostojnikami. Rezultatem tej zgody mogło być wspólne wybudowanie kościoła.(4) Kiedy to dokładnie miało miejsce, nie wiadomo. Faktem jest jednak, że przed 1305 roku Biskupice mogły się już poszczycić uporządkowanym systemem parafialnym. W „Liber fundationis episcopatus wratislaviensis”, a dokładniej w rejestrze Ujazdowskim znajduje się taki oto fragment: Także w Biskupicach blisko Bytomia, jest 66 łanów małych, z których sołtys posiada 11 łanów, pleban 2, a pozostałe 53 pan (dziedzic). Także w Zabrzu, albo w Cunczirdorf jest 60 łanów większych i Zaborzu podobnych 50 większych, których sołtysi wsi dzierżawią po sześć łanów obydwaj, ponadto wolne i jeszcze nie będące zasiedlone(...)(5) 
   Treść tego dokumentu informuje nas nie tylko o rozległości osady, ale także o uposażeniu plebana. Jeżeli więc wioska miała plebana, musiała tez mieć teren parafialny, a mając te dwie rzeczy musiała posiadać też kościół.(6) W wewnątrz powstałego systemu parafialnego musiały się w tym czasie lub kilku następnych latach rozegrać tajemnicze wydarzenia. W 1326 roku spisane zostały opłaty dziesięciny sześciorocznej nałożone przez świętej pamięci papieża Klemensa V, a zbierane w imieniu nowego papieża Jana XXII. Zbierał je nuncjusz stolicy apostolskiej i kanonik wrocławski Andrzej de Versullis. Napisał on, że w dekanacie sławkowskim, do którego należały Biskupice, Mikołaj, proboszcz kościoła z Biskupic nic nie zapłacił.(7) Powód takiego stanu rzeczy nie jest podany. Nieuporządkowane stosunki parafialne lub bieda proboszcza nie powinny być tego powodem. Bardziej prawdopodobnym powodem mogło być oderwanie się nowopowstałego Zabrza od biskupickiego kościoła parafialnego. W tym to bowiem prawdopodobnie czasie powstała w Zabrzu parafia pod wezwaniem św. Andrzeja. Niewykluczone jest wiec, że przy podziale kościelnej gminy, mogły wystąpić okoliczności, które zdenerwowały proboszcza Mikołaja z Biskupic i skłoniły go do niezapłacenia podatku.(8) Prawdopodobnie ów proboszcz i Mikołaj, znany jako pierwszy wymieniony mieszkaniec Biskupic, to ta sama osoba.
    Mniej więcej w tym samym czasie, gdy nastąpił przypuszczalny podział gminy parafialnej, nastąpił również podział dekanatu. W 1326 roku Biskupice należały do dekanatu sławkowskiego, ale już w trzy lata później podlegały pod Bytom. W 1334 roku nuncjusz apostolski Galhard de Carceribus relacjonował: (...) Ja Galhard de Carceribus (...) nuncjusz Stolicy Apostolskiej, (...) wyjechałem z Awinionu udając się do Królestwa Polskiego 2 maja Roku Pańskiego 1334. Gdy zaś przybyłem do tego Królestwa Polskiego (...) 22 sierpnia, zacząłem zbierać te ofiary, której niżej wymieniam, według zaleceń Stolicy Apostolskiej. (...) A najpierw zacząłem zbierać w diecezji krakowskiej zaległą dziesięcinę sześcioletnią (...). w diecezji tej płaci się 16 denarów na grosz i 48 groszy na grzywnę.(...). dekanat bytomski: (...). także z Biskupic – 4 i pól skojca. Także z Mikulczyc trzy grosze.(9) Widać stad, że kłopoty, które miały miejsce 8 lat wcześniej, zostały przezwyciężone.
 
(1) B. Szczech, Biskupice. Zarys dziejów, Zabrze 1997, s. 3
(2) J. Knossalla, Zur Geschichte von Biskupitz, Kreis Hindenburg. W: Oberschlesien, Jh 18, H 8, 1919, s. 98.
(3) CDS Bd 14, s. 47
(4) J. Knossalla, Zur Geschichte von Biskupitz, Kreis Hindenburg. W: Oberschlesien, Jh 18, H 8, 1919, s. 98.
(5) CDS Bd 14, s. 92 – 93
(6) B. Szczech, Zarys dziejów, Zabrze 1997, s 2
(7) J. Drabina, J. Horwat, Z. Jedynak, Bytom średniowieczny – przekazy źródłowe 1123 –  1492, Bytom 1985, s. 91
(8) J. Knossalla, Zur Geschichte von Biskupitz, Kreis Hindenburg. W: Oberschlesien, Jh 18, H 8, 1919, s. 99.
(9) J. Drabina, J. Horwat, Z. Jedynak, Bytom średniowieczny – przekazy źródłowe 1123 – 1492, Bytom 1985, s. 101